Wat is oud in parfum en waarom is deze grondstof zo kostbaar

Wat is oud precies?

Oud, ook wel oudh of agarwood genoemd, is het donkere, hars-doordrenkte hout dat ontstaat in bepaalde bomen van het geslacht Aquilaria wanneer die geïnfecteerd raken met een schimmel. Als reactie op die infectie maakt de boom een dikke, geurige hars aan die zich in het hout ophoopt. Alleen dat verharste, donkere hout wordt oud genoemd; het omringende, ongeïnfecteerde hout van dezelfde boom heeft nauwelijks geur en is voor de parfumindustrie waardeloos. In parfumerie wordt oud gebruikt als olie (gedistilleerd uit het hout), als hout-chips voor bekoiking, of als synthetisch of gedeeltelijk synthetisch aroma-molecuul in eau de parfum en extrait.

Waar komt agarwood vandaan?

De Aquilaria-boom groeit van nature in de regenwouden van Zuidoost-Azië en delen van Zuid-Azië: onder meer in Cambodja, Vietnam, Indonesië, Maleisië, India en Bangladesh. Bekende soorten zijn Aquilaria malaccensis en Aquilaria crassna. In het wild is maar een klein deel van deze bomen daadwerkelijk geïnfecteerd en dus geschikt om oud uit te winnen; schattingen gaan uit van hooguit een op de tien bomen. Door de grote vraag worden Aquilaria-bomen tegenwoordig ook op plantages gekweekt, waarbij de infectie kunstmatig wordt opgewekt door het hout te beschadigen of te enten met de betreffende schimmel. Dat verkort de wachttijd, al blijft rijping van de hars jaren duren voor een diepe geur ontstaat.

CITES en duurzaamheid

Omdat de wilde populaties onder druk staan, valt Aquilaria onder de CITES-regelgeving voor bedreigde soorten: handel in wilde oud is aan strikte vergunningen gebonden. Het merendeel van de oud die tegenwoordig in parfum wordt verwerkt, is daarom afkomstig van gekweekte bomen op plantages in met name Maleisië, Indonesië en Thailand.

Waarom is oud zo kostbaar?

De prijs van oud behoort tot de hoogste van alle parfumgrondstoffen. Dat komt door een combinatie van factoren: de schaarste van geïnfecteerde bomen in het wild, de jarenlange rijpingstijd die nodig is voordat hars zich voldoende heeft opgebouwd, en het arbeidsintensieve destillatieproces waarbij grote hoeveelheden hout een relatief kleine hoeveelheid olie opleveren. Prijzen van pure oud-olie lopen uiteen van enkele duizenden tot enkele tienduizenden euro's per liter, afhankelijk van herkomst, leeftijd van het hout en kwaliteit van de destillatie; voor de zeldzaamste, oude wilde oud kan de prijs per gram al snel oplopen tot een veelvoud van de goudprijs. Dit prijsverschil verklaart ook waarom veel commerciële parfums met 'oud' in de naam een synthetische of sterk verdunde versie van de geur gebruiken in plaats van pure oud-olie.

Hoe ruikt oud?

Oud heeft geen eenduidig geurprofiel: de geur verschilt sterk per regio van herkomst, leeftijd van het hout en destillatiemethode. Gemeenschappelijke kenmerken zijn een diepe, houtachtige basis met rokerige, balsemieke en soms dierlijke of leerachtige accenten. Sommige oud-soorten hebben een zoete, bijna vanille-achtige ondertoon, andere zijn scherper en medicinaal, met noten die aan leer of zelfs kaas doen denken. Precies die complexiteit en onvoorspelbaarheid maakt oud aantrekkelijk voor parfumeurs: geen twee partijen ruiken exact hetzelfde, waardoor oud-parfums zich onderscheiden van de meer voorspelbare synthetische bouwstenen die in massaparfum worden gebruikt.

Hoe wordt oud toegepast in parfum?

In de Arabische parfumtraditie wordt oud vaak in vrijwel pure vorm gedragen, als olie op de huid of als bekoiking (het laten roken van oud-hout-chips waarmee kleding en haar worden geparfumeerd). Deze toepassing kent u mogelijk beter onder de naam attar: een geconcentreerde, alcoholvrije parfumolie waarin oud een veelgebruikt bestanddeel is.

In westerse parfumerie wordt oud doorgaans verwerkt als een van de noten in een eau de parfum of extrait, vaak gecombineerd met rozen, saffraan, leer of amber. Bekende voorbeelden van westerse parfums die met oud spelen, zijn Tom Ford's Oud Wood en Yves Saint Laurent's M7, twee van de geuren die oud begin deze eeuw op de westerse markt introduceerden. Ook diverse huizen uit het Midden-Oosten bouwen hun signatuurgeuren rond oud, vaak in combinatie met rozenolie en specerijen.

Natuurlijke oud versus synthetische oud-noten

Door de hoge prijs en beperkte beschikbaarheid van natuurlijke oud, gebruiken veel parfums tegenwoordig een synthetisch nagebouwde oud-noot, samengesteld uit goedkopere aromamoleculen die de karakteristieke houtachtige, rokerige geur benaderen. Dat is niet per definitie een minderwaardig alternatief: synthetische oud-accords zijn consistenter van geur en maken de stijl toegankelijk voor een breder publiek. Wilt u weten of een fles echte oud-olie bevat, kijk dan naar de ingrediëntenlijst of de prijsklasse: parfums met een aanzienlijk aandeel natuurlijke oud liggen doorgaans duidelijk hoger geprijsd dan reguliere eau de parfum uit dezelfde geurfamilie.

Waar let u op bij het kopen van een oud-geur?

Bij het kiezen van een parfum met oud helpt het om niet alleen op de naam van de geur af te gaan, maar ook op de geurbeschrijving en prijsklasse te letten. Een paar aandachtspunten:

• Positie in de geurpiramide. Staat oud vermeld als basisnoot, dan komt de geur pas na een uur of langer goed tot zijn recht; als middennoot is hij eerder waarneembaar.
• Combinatie met andere noten. Oud met rozenolie en saffraan wijst vaak op een Arabisch georiënteerde compositie; oud met citrus of lavendel duidt eerder op een westerse, frissere interpretatie.
• Testen op de huid. Oud reageert sterk op lichaamswarmte en huid-pH, dus een geur die op een geurstrookje mild ruikt, kan op de huid aanzienlijk krachtiger en langduriger worden.
• Concentratie. Extrait en pure parfumolie bevatten doorgaans een hoger aandeel oud dan een lichte eau de toilette met dezelfde naam.